Horyzonty działalności naszego Muzeum wykraczają daleko poza Polskę. 17 kwietnia 2026 roku delegacja MHW wzięła udział w otwarciu wystawy „Toruń w cieniu swastyki” w mieście Fürth w Niemczech. Wizyta ta była przygotowywana od kilku miesięcy. Partnerami wydarzenia był nadburmistrz Fürth oraz prezydent Torunia. Współpraca między tymi instytucjami sięga 2018 roku, kiedy to delegacja z Fürth po raz pierwszy wzięła udział w obchodach rocznicy pierwszych straceń na toruńskiej Barbarce. Warto dodać, że przedstawiciele Fundacji Muzeum Historyczno-Wojskowe zostali oddelegowani do wręczenia władzom miasta Fürth specjalnego listu od Prezydenta Miasta Torunia Pawła Gulewskiego.
„Toruń w cieniu swastyki” to wyjątkowa wystawa planszowa przygotowana w języku niemieckim przez Muzeum Okręgowe w Toruniu. Stanowi świadectwo czasu mroku i bolesną opowieść o losach miasta. Dlaczego trafiła ona do Fürth? Jakie nici dziejów łączą te dwa pozornie dalekie sobie miasta?
1 listopada 1939 roku, kiedy to okupacja dopiero się rozpoczynała, ponad 20 urzędników z Fürth – wśród nich przyszły nadburmistrz Franz Jakob – wkroczyło do Torunia nie jako goście, lecz jako ci, którzy mieli przejąć władzę. Był to moment niejako przełomowy, naznaczony chłodną kalkulacją i bezwzględną realizacją nazistowskiej polityki. Ich rządy szybko przybrały formę systematycznego i bezlitosnego terroru skierowanego przeciwko Polakom i Żydom. Codziennością stały się wówczas liczne deportacje, rozdzielone rodziny, aresztowania i mordy na mieszkańcach.
Wystawa z Torunia odsłania przed niemiecką publicznością rozdział historii, który był długo przemilczany. Ukazuje prawdę o zbrodniach, których sprawcami byli ludzie pochodzący z Fürth – Gauleiter Albert Forster, nadburmistrz Franz Jakob czy Adolf Schwammberger. Fakt, że temat ten został podjęty w Niemczech, zawdzięczamy bezpośrednio zaangażowaniu radnego miasta Fürth z ramienia partii Zielonych Kamranowi Salimiemu. To on odważył się podjąć trudny dialog z przeszłością.
Przygotowana przez MHW kilkugodzinna „żywa lekcja historii” była szczególna, ponieważ nie stanowiła wyłącznie opowieści o sprawcach – przeciwnie, jej sercem były ofiary nazistowskiego reżimu. Uczestnicy wydarzenia mieli okazję zobaczyć ponad 40 oryginalnych dokumentów (ze zbiorów MHW) z czasów wojny. Były one autentycznymi świadectwami życia, cierpienia i codziennej walki mieszkańców okupowanego Torunia.
Sala wykładowa wypełniona była aż po brzegi. Był to dowód czegoś więcej niż zainteresowania – stał się symbolem gotowości do konfrontacji z prawdą. To pokazuje, że dzielenie się faktami o wspólnej, choć ciężkiej historii polsko-niemieckiej jest nie tylko aktem dobrej woli, lecz przede wszystkim moralnym obowiązkiem. Wśród uczestników dało się odczuć głębokie poruszenie.
Wydarzenie to postrzegamy jako moment przełomowy w relacjach między Toruniem a Fürth. Z nadzieją patrzymy na fakt, że zarówno społeczeństwo polskie, jak i niemieckie są gotowe dzielić się trudną przeszłością, by oddać hołd ofiarom i wspólnie budować przyszłość opartą na prawdzie, zrozumieniu i pokoju. Ogromnym zaszczytem dla MHW było uczestnictwo w otwarciu tej wystawy – takie doświadczenie pozostawia ślad w sercach.